Phù hoàng điểm do đái tháo đường là gì? Có gây mù lòa không? Dấu hiệu cảnh báo cần biết

Phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME) là tình trạng dịch rò rỉ từ mạch máu võng mạc bị tổn thương, tích tụ tại hoàng điểm (vùng trung tâm võng mạc giúp nhìn rõ nét). Bệnh gây nhìn mờ, méo hình và có thể mất thị lực, dù giai đoạn đầu thường chưa có triệu chứng.

Nếu bạn hoặc người thân đang sống chung với đái tháo đường, đây là biến chứng mắt cần được hiểu rõ và tầm soát sớm. Bài viết này được Sakae Pharma tổng hợp cơ chế, triệu chứng, cách chẩn đoán, các phương pháp điều trị và vai trò của việc kiểm soát đường huyết, dựa trên khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ (NEI) và các nghiên cứu lâm sàng lớn.

Phù hoàng điểm do đái tháo đường là gì?

Hoàng điểm (còn gọi là điểm vàng) là vùng nhỏ ở trung tâm võng mạc, giúp bạn đọc chữ, nhận diện khuôn mặt và lái xe. Khi đường huyết cao kéo dài làm tổn thương các mao mạch võng mạc, tức bệnh võng mạc đái tháo đường, thành mạch trở nên dễ thấm và dịch thoát ra làm hoàng điểm dày lên. Theo ADA, tình trạng rò rỉ dịch này có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào của bệnh võng mạc đái tháo đường.

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa bệnh võng mạc đái tháo đường và phù hoàng điểm. Hai khái niệm này thường bị nhầm lẫn. Bệnh võng mạc đái tháo đường là tổn thương các mạch máu của toàn bộ võng mạc do đường huyết cao kéo dài, trải qua giai đoạn không tăng sinh rồi tăng sinh. Phù hoàng điểm là biến chứng khu trú tại hoàng điểm của bệnh võng mạc đó. Theo ADA, ở bất kỳ giai đoạn nào của bệnh võng mạc, mạch máu võng mạc cũng có thể rò rỉ dịch dẫn đến DME.

>>>> Xem thêm: Biến chứng tiểu đường ở mắt

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Phù hoàng điểm do đái tháo đường hình thành chủ yếu do tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc khi đường huyết tăng cao kéo dài, với một số nguyên nhân cụ thể sau đây:

Đường huyết tăng cao kéo dài

Đường huyết kiểm soát không tốt là một trong những yếu tố quan trọng liên quan đến tổn thương võng mạc ở người mắc đái tháo đường. Tình trạng tăng glucose máu kéo dài có thể gây tổn thương các tế bào và mao mạch võng mạc, làm thành mạch yếu và tăng tính thấm. Khi các mạch máu bị rò rỉ tại khu vực hoàng điểm, dịch tích tụ có thể gây phù và làm suy giảm thị lực.

Điều này cũng giải thích tại sao kiểm soát đường huyết tốt có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ biến chứng mắt do đái tháo đường. Tuy nhiên, người bệnh không nên chỉ dựa vào một vài lần đo đường huyết mà cần duy trì mức kiểm soát ổn định theo mục tiêu được bác sĩ đưa ra.

Tổn thương hàng rào máu (võng mạc)

Võng mạc có một hệ thống bảo vệ được gọi là hàng rào máu, giúp kiểm soát sự trao đổi chất giữa mạch máu và mô võng mạc. Khi bị tổn thương bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài, hàng rào này có thể trở nên suy yếu và dễ bị rò rỉ. Dịch thoát ra khỏi mạch máu và tích tụ trong các lớp của võng mạc, đặc biệt khi quá trình rò rỉ xảy ra ở vùng hoàng điểm. Đây là một cơ chế quan trọng dẫn đến phù hoàng điểm do đái tháo đường.

Tăng VEGF và tính thấm của mạch máu

Ở võng mạc bị tổn thương, nồng độ VEGF (vascular endothelial growth factor) có thể tăng lên. VEGF là một yếu tố liên quan đến sự hình thành mạch máu và điều hòa tính thấm của mạch máu. Khi VEGF tăng, các mạch máu võng mạc có thể trở nên dễ thấm hơn, làm tăng tình trạng rò rỉ dịch. Đây cũng là lý do VEGF trở thành một trong những mục tiêu quan trọng của thuốc anti-VEGF, nhóm thuốc được sử dụng phổ biến trong điều trị phù hoàng điểm do đái tháo đường.

Thời gian mắc đái tháo đường

Nguy cơ tổn thương võng mạc có xu hướng tăng theo thời gian mắc đái tháo đường. Người bệnh càng mắc bệnh lâu thì càng có nhiều thời gian để những tổn thương vi mạch tích lũy. Do đó, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng bất thường về thị lực, người mắc đái tháo đường vẫn nên khám mắt định kỳ để phát hiện sớm bệnh võng mạc và phù hoàng điểm.

Tăng huyết áp

Tăng huyết áp có thể làm tăng áp lực lên thành mạch và góp phần thúc đẩy tổn thương mạch máu võng mạc. Khi kết hợp với tình trạng tăng đường huyết kéo dài, nguy cơ xuất hiện các biến chứng võng mạc có thể tăng lên. Vì vậy, kiểm soát huyết áp là một phần quan trọng trong việc bảo vệ thị lực ở người mắc đái tháo đường, bên cạnh kiểm soát đường huyết.

Rối loạn lipid máu và bệnh thận

Rối loạn cholesterol và các thành phần lipid máu có thể liên quan đến nguy cơ bệnh võng mạc đái tháo đường. Bên cạnh đó, bệnh thận do đái tháo đường và các vấn đề sức khỏe toàn thân khác cũng có thể đi kèm với nguy cơ biến chứng mắt cao hơn. Điều này cho thấy việc phòng ngừa phù hoàng điểm không chỉ tập trung vào đường huyết mà cần kiểm soát toàn diện các yếu tố nguy cơ tim mạch và chuyển hóa.

Triệu chứng của phù hoàng điểm do đái tháo đường

Điểm nguy hiểm là bệnh có thể không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Người bị phù hoàng điểm hoặc bệnh võng mạc tăng sinh có thể hoàn toàn không có triệu chứng, đó là lý do cần tầm soát định kỳ. Khi có triệu chứng, người bệnh thường gặp:

• Nhìn mờ, thị lực giảm dần theo thời gian
• Hình ảnh bị méo, gợn sóng, nhất là ở vùng trung tâm thị trường
• Khó đọc chữ, khó nhìn rõ chi tiết hoặc nhận ra khuôn mặt

Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ (NEI) cho biết nhìn mờ và thị lực xấu dần là triệu chứng chính của phù hoàng điểm. Bạn không nên chờ đến khi nhìn mờ mới đi khám, vì lúc đó tổn thương có thể đã tiến triển.

Chẩn đoán và lịch tầm soát

Các phương pháp chẩn đoán

Bác sĩ nhãn khoa thường kết hợp các kỹ thuật sau:

1. Khám đáy mắt sau giãn đồng tử: phát hiện xuất huyết, xuất tiết và vùng võng mạc phù.
2. Chụp cắt lớp võng mạc (OCT): đo độ dày hoàng điểm và thấy rõ các túi dịch trong võng mạc. Đây là phương tiện chính để xác nhận bệnh và theo dõi đáp ứng điều trị.
3. Lưới Amsler: bài kiểm tra đơn giản, trong đó các đường thẳng có thể bị mờ ở giữa hoặc lượn sóng nếu hoàng điểm có vấn đề.

Các phương pháp điều trị phù hoàng điểm do đái tháo đường

Phù hoàng điểm do đái tháo đường có thể điều trị, nhưng lựa chọn phương pháp nào sẽ phụ thuộc vào mức độ phù, thị lực, tình trạng võng mạc, các bệnh lý đi kèm và đáp ứng của người bệnh. Mục tiêu điều trị là giảm tình trạng phù, hạn chế tổn thương tiếp tục tiến triển và bảo vệ hoặc cải thiện thị lực.

Tiêm thuốc anti-VEGF

Anti-VEGF là một trong những phương pháp điều trị quan trọng đối với phù hoàng điểm do đái tháo đường. Nhóm thuốc này tác động vào VEGF (yếu tố góp phần làm tăng tính thấm của mạch máu võng mạc). Khi tác động của VEGF được kiểm soát, tình trạng rò rỉ dịch từ các mạch máu có thể giảm, từ đó giúp giảm phù võng mạc và hỗ trợ cải thiện hoặc duy trì thị lực.

Điều trị anti-VEGF thường không phải chỉ tiêm một lần. Người bệnh có thể cần nhiều lần tiêm và tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá tình trạng phù trên OCT cũng như sự thay đổi của thị lực. Lịch điều trị sẽ được điều chỉnh tùy theo đáp ứng của từng người.

Điều trị bằng corticosteroid

Corticosteroid có tác dụng chống viêm và có thể giúp giảm tình trạng phù võng mạc. Phương pháp này có thể được bác sĩ cân nhắc trong một số trường hợp DME, chẳng hạn khi người bệnh không đáp ứng đầy đủ hoặc không phù hợp với một số lựa chọn khác.

Tuy nhiên, corticosteroid có thể làm tăng nguy cơ tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể. Vì vậy, người bệnh cần được bác sĩ nhãn khoa đánh giá kỹ trước khi lựa chọn phương pháp này và theo dõi trong quá trình điều trị.

Laser võng mạc

Laser võng mạc từng đóng vai trò quan trọng trong điều trị phù hoàng điểm do đái tháo đường và vẫn có thể được sử dụng ở một số trường hợp phù hợp.

Phương pháp này sử dụng tia laser tác động có chọn lọc lên những vùng võng mạc bị tổn thương hoặc có rò rỉ nhằm hạn chế tình trạng dịch tiếp tục thoát ra ngoài mạch máu. Tùy tình trạng bệnh, laser có thể được sử dụng đơn độc hoặc kết hợp với những phương pháp khác. Việc lựa chọn laser hay không cần dựa trên vị trí, mức độ phù và đặc điểm tổn thương võng mạc của từng người.

Phẫu thuật dịch kính – võng mạc

Phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tay cho tất cả trường hợp phù hoàng điểm do đái tháo đường. Tuy nhiên, phẫu thuật dịch kính – võng mạc có thể được cân nhắc khi người bệnh có những bất thường về dịch kính hoặc võng mạc gây ảnh hưởng đến hoàng điểm, chẳng hạn tình trạng co kéo dịch kính – võng mạc.

Trong những trường hợp này, bác sĩ sẽ đánh giá cấu trúc võng mạc trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như OCT để xác định liệu phẫu thuật có phù hợp hay không.

Kiểm soát đường huyết là một phần của điều trị

Bên cạnh các phương pháp điều trị trực tiếp tại mắt, kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường vẫn là yếu tố quan trọng trong quá trình quản lý phù hoàng điểm do đái tháo đường.

Người bệnh cần duy trì đường huyết theo mục tiêu cá nhân, theo dõi HbA1c và kiểm soát đồng thời huyết áp, cholesterol cũng như các bệnh lý đi kèm. Tuy nhiên, kiểm soát đường huyết không thể thay thế các phương pháp điều trị nhãn khoa khi phù hoàng điểm đã xuất hiện.

Nói cách khác, hai vấn đề cần được thực hiện song song: điều trị tổn thương tại mắt theo chỉ định của bác sĩ và kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường để hạn chế nguy cơ tiến triển hoặc tái phát biến chứng.

Bộ theo dõi đường huyết liên tục LinX CGM

Tính năng nổi bật

– Dữ liệu Glucose theo thời gian thực: Giá trị này biểu thị lượng glucose hiện tại, tự động cập nhật.
– Theo dõi thời gian thực: Cập nhật liên tục nồng độ glucose mỗi phút, biểu thị thông tin rõ ràng cùng mũi tên xu hướng, bất kỳ dữ liệu bất thường nào sẽ được đánh dấu bằng một màu khác.
– Nhỏ gọn, nhẹ và tiện dụng: khối lượng nhẹ chỉ 2.16g, kích thước nhỏ gọn chỉ 22mm tương đường với đồng 20 xu Euro. Thiết kế tối ưu giúp người dùng dễ dàng sử dụng mọi lúc, mọi nơi.

XEM CHI TIẾT

Khi nào cần đi khám mắt ngay?

Hãy đến cơ sở nhãn khoa sớm nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, dù đã khám mắt gần đây:

• Thị lực giảm đột ngột hoặc nhìn mờ tăng dần
• Hình ảnh méo mó, đường thẳng bị cong hoặc lượn sóng
• Xuất hiện vùng tối hoặc điểm mờ ở trung tâm thị trường
• Thấy nhiều đốm đen hoặc “ruồi bay” mới xuất hiện

Điều trị sớm giúp bảo tồn và cải thiện thị lực, theo chia sẻ của các bác sĩ nhãn khoa tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Phù hoàng điểm do đái tháo đường có tự khỏi không?

Không nên chờ bệnh tự cải thiện. Bước đầu tiên là kiểm soát đường huyết, nhưng nhiều trường hợp vẫn cần tiêm kháng VEGF, laser hoặc các phương pháp khác theo chỉ định của bác sĩ nhãn khoa.

Bệnh có gây mù lòa không?

Bệnh là nguyên nhân gây mất thị lực phổ biến nhất trong bệnh võng mạc đái tháo đường. Phát hiện và điều trị sớm giúp hạn chế nguy cơ giảm thị lực nặng.

Phù hoàng điểm do tiểu đường khác gì thoái hóa hoàng điểm?

Đây là hai bệnh lý khác nhau. DME là biến chứng của bệnh võng mạc đái tháo đường, trong khi thoái hóa hoàng điểm (như thể ướt) có cơ chế riêng. Hai bệnh có thể cùng được điều trị bằng thuốc kháng VEGF.