Tại sao lại có đờm? Màu sắc của đờm nói lên điều gì?

1. Tại sao lại có đờm?

Đờm là gì?

Đờm là hỗn hợp chất nhầy do niêm mạc đường hô hấp dưới (khí quản, phế quản, phổi) tiết ra, cùng với tế bào, bụi và vi sinh vật bị giữ lại. Đờm khác với dịch nhầy ở mũi và họng. Dịch mũi chảy xuống họng thường được gọi chung là “đờm” trong đời sống, nhưng đờm theo nghĩa y khoa là chất nhầy từ đường hô hấp dưới.

Cơ chế hình thành và đào thải đờm

Lớp niêm mạc đường thở có các tế bào tiết nhầy. Chất nhầy này bẫy bụi, vi khuẩn và virus hít vào. Các lông chuyển nhỏ trên bề mặt niêm mạc liên tục đẩy lớp nhầy lên phía họng. Khi lượng nhầy tăng hoặc đặc lại, phản xạ ho giúp tống đờm ra ngoài. Đây là cơ chế bảo vệ tự nhiên của phổi.

Đờm bình thường và đờm bất thường

Đờm tăng lên và đổi tính chất thường gặp trong nhiễm trùng hô hấp, hút thuốc lá, ô nhiễm không khí, dị ứng, hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và giãn phế quản.

2. Màu sắc của đờm nói lên điều gì?

Màu sắc của đờm phản ánh phần nào mức độ viêm và thành phần của chất nhầy. Tuy vậy, màu sắc của đờm không đủ để xác định bệnh hoặc quyết định dùng thuốc. Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng, thăm khám và xét nghiệm.

Đờm màu trắng

Đờm trắng thường xuất hiện khi niêm mạc đường thở bị kích thích nhẹ, ví dụ trong giai đoạn đầu của cảm lạnh, nghẹt mũi, dị ứng hoặc viêm phế quản mới khởi phát. Lúc này chất nhầy đặc hơn bình thường và có màu đục. Trong phần lớn trường hợp, đờm trắng không đáng lo và giảm dần sau vài ngày. Tuy vậy, nếu đờm trắng đặc, dai, hơi xám, có bọt và xuất hiện thường xuyên, nhất là ở người hút thuốc lá hoặc người lớn tuổi, bạn nên đi khám để loại trừ các bệnh phổi mạn tính như COPD hoặc hen.

Đờm vàng

Đờm vàng cho thấy cơ thể đang có phản ứng viêm ở đường hô hấp. Màu vàng đến từ các tế bào bạch cầu tập trung tại vùng viêm để chống lại tác nhân gây bệnh. Tình trạng này hay gặp trong cảm lạnh, viêm phế quản cấp hoặc viêm xoang. Màu sắc của đờm lúc này chưa cho biết nguyên nhân là virus hay vi khuẩn, nên bạn không cần vội tự dùng kháng sinh. Hãy uống đủ nước, nghỉ ngơi và theo dõi trong khoảng 7 đến 10 ngày. Nếu đờm vàng kéo dài, kèm sốt hoặc khó thở, hãy đi khám.

Đờm xanh

Đờm xanh thường đặc, dính và nhiều hơn đờm vàng. Màu xanh lục xuất phát từ enzyme chứa trong các bạch cầu trung tính, loại tế bào xuất hiện nhiều khi phản ứng viêm mạnh. Màu này có thể gặp trong viêm phế quản, viêm xoang, viêm phổi, đợt cấp của COPD hoặc giãn phế quản. Đờm xanh không luôn đồng nghĩa với nhiễm khuẩn, vì virus cũng có thể gây ra. Bạn nên đi khám nếu đờm xanh kéo dài trên 10 ngày, có mùi hôi, hoặc đi kèm sốt cao, khó thở, đau ngực.

Đờm màu nâu

Đờm nâu thường liên quan đến máu cũ đã bị oxy hóa, tức là máu chảy ra từ đường hô hấp trước đó một thời gian. Ngoài ra, màu nâu cũng thường gặp ở người hút thuốc lá lâu năm hoặc người hít nhiều bụi, khói. Một số nhiễm trùng phổi có thể cho đờm màu rỉ sắt hoặc xanh nâu, và hiếm hơn là áp xe phổi, giãn phế quản hoặc xơ nang. Nếu đờm nâu chỉ thoáng qua sau một đợt ho mạnh thì thường ít đáng lo. Nếu kéo dài, có mùi hôi, kèm sốt, sụt cân hoặc khó thở, bạn nên đi khám sớm.

Đờm đỏ hoặc hồng

Đờm đỏ hoặc hồng cho thấy có máu tươi từ đường hô hấp. Nguyên nhân có thể đơn giản như ho mạnh, kéo dài làm tổn thương niêm mạc, nhưng cũng có thể do viêm phế quản, giãn phế quản, lao phổi, thuyên tắc phổi hoặc khối u phổi. Vì khó tự phân biệt, bạn không nên chờ theo dõi tại nhà khi thấy đờm lẫn máu, dù chỉ ít. Riêng đờm màu hồng, có bọt, kèm khó thở nhiều có thể là dấu hiệu của phù phổi hoặc suy tim, cần đến cấp cứu ngay.

3. Khi nào cần đi khám?

Hãy đến cơ sở y tế nếu bạn có một trong các dấu hiệu sau:

• Ho ra máu hoặc đờm lẫn máu, dù chỉ ít.
• Đờm hồng, có bọt, kèm khó thở nhiều.
• Khó thở, thở khò khè, đau ngực, nhịp tim nhanh.
• Sốt cao kéo dài hoặc ớn lạnh.
• Ho có đờm kéo dài trên 3 tuần.
• Đờm đen, đờm nâu có mùi hôi hoặc đờm đổi màu liên tục.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân, ra mồ hôi đêm.
• Bạn thuộc nhóm nguy cơ cao: người cao tuổi, hút thuốc lá, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch.

Nếu có khó thở nặng hoặc ho ra nhiều máu, hãy đến cấp cứu ngay.

4. Cách hỗ trợ làm loãng và đào thải đờm

Các biện pháp sau có thể giúp đờm dễ khạc hơn trong trường hợp nhẹ. Chúng không thay thế việc điều trị nguyên nhân:

• Uống đủ nước: nước giúp chất nhầy loãng hơn. Nước ấm có thể dễ chịu hơn.
• Giữ độ ẩm không khí: hơi ẩm hoặc xông hơi nhẹ giúp làm ẩm đường thở. Cần vệ sinh thiết bị thường xuyên và tránh bỏng.
• Ho có kiểm soát: hít sâu, giữ vài giây rồi ho gọn để tống đờm, thay vì ho liên tục gây kiệt sức.
• Tư thế dẫn lưu: thay đổi tư thế theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu hô hấp.
• Tránh yếu tố kích thích: bỏ thuốc lá, hạn chế khói bụi và mùi hóa chất.

Với những người có đờm đặc ở đường hô hấp dưới, bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu hô hấp có thể hướng dẫn các kỹ thuật thở và thiết bị hỗ trợ. AirPhysio là một thiết bị hỗ trợ hô hấp sử dụng công nghệ OPEP (áp lực dương thở ra dao động), được thiết kế để hỗ trợ long đờm ở phế quản và phổi. Thiết bị này không dùng để chẩn đoán hay điều trị bệnh. Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, nhất là khi có bệnh phổi mạn tính hoặc ho ra máu.

Thiết bị hỗ trợ hô hấp AirPhysio

Tính năng nổi bật

• Làm sạch đường thở: loại bỏ đờm, chất nhầy, giảm tắc nghẽn đường thở
• Góp phần hỗ trợ tăng dung tích phổi tự nhiên, cải thiện chức năng hô hấp, giúp bạn thở dễ dàng hơn.
• Hỗ trợ quá trình phục hồi sau phẫu thuật như: phẫu thuật tim, phẫu thuật ổ bụng…việc sử dụng Airphysio giúp kích thích việc đào thải chất bài tiết, ngăn ngừa xẹp phổi và tăng thể tích phổi của bệnh nhân.
• Kiểm soát bệnh hen suyễn hiệu quả, giảm ngủ ngáy và mắc chứng ngừng thở khi ngủ

MUA NGAY

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ.

• Liên hệ để tư vấn và mua Airphysio: 088 682 7766
• Mua trực tiếp sản phẩm AirPhysio tại đây.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Đờm màu nào là bình thường?

Đờm trong hoặc trắng loãng, lượng ít, thường là bình thường. Cơ thể luôn tạo chất nhầy để bảo vệ đường thở.

Đờm vàng và đờm xanh khác nhau thế nào?

Cả hai đều liên quan đến tế bào bạch cầu trong phản ứng viêm. Đờm xanh thường đặc hơn và gặp khi phản ứng viêm rõ hơn, nhưng sự khác biệt này không đủ để phân biệt virus với vi khuẩn.

Đờm xanh có cần dùng kháng sinh không?

Không phải lúc nào cũng cần. Nhiều trường hợp do virus và tự khỏi. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn, và không nên tự mua dùng.

Ho có đờm kéo dài bao lâu thì cần đi khám?

Nếu ho có đờm kéo dài trên 3 tuần, hoặc sớm hơn khi có sốt cao, khó thở, đau ngực hay ho ra máu, bạn nên đi khám.

Tại sao buổi sáng thường có nhiều đờm hơn?

Trong lúc ngủ, chất nhầy tích tụ ở đường thở và ít bị đẩy ra ngoài. Khi thức dậy và vận động, cơ thể đào thải lượng đờm này, nên buổi sáng dễ ho khạc nhiều hơn. Điều này đặc biệt rõ ở người hút thuốc lá hoặc có bệnh phổi mạn tính.